Page 12 - Demo

Harta e kolonive greke3AFRIKAAZIA E VOGELGADISHULLIIBERIKGREQIDeti MesdheD e t i A d r i a t i kDeti i ZiD e t i E g j eKorsik%u00ebPellaSpart%u00ebTeraKret%u00ebAthin%u00ebMegaraSinopTanaisMiletEfes KorinthKrotonSicili Rodos QiproTarsaTireBizantiSibariTarentiHimera Mesin%u00ebKeroneaCyreneKolonit%u00eb kryesoreMetropoletShtrirja e kolonive grekeHemeroskop Sardenj%u00ebNeapolisSirakuz%u00ebEpidemusFokaeaTrapezNaukratisEmporiaMarsalaKartagjen%u00ebFjalorantikitet - (lat. antiquitas %u2013 lasht%u00ebsi) bota e vjet%u00ebr greke e romake.qytet%u00ebrim - (lat. civita %u2013 civilizim). Nuk ka nj%u00eb p%u00ebrkufizim t%u00eb prer%u00eb, por me \kuptojm%u00eb hap%u00ebsir%u00ebn, shoq%u00ebrin%u00eb, ekonomin%u00eb, mend%u00ebsin%u00eb kolektive, vazhdim%u00ebsin%u00eb e nj%u00eb populli.metropol - qyteti m%u00ebm%u00eb, vendi i origjin%u00ebs.mure ciklopike - mure me gur%u00eb shum%u00eb t%u00eb m%u00ebdhenj. Vjen nga fjala %u201cciklop%u201d, vigani mitologjik me nj%u00eb sy n%u00eb mes t%u00eb ballit. Analizoni p%u00ebrmes mendimit kritik%u2022 Aristoteli shkruante se %u201cKreta ndodhet n%u00eb det t%u00eb hapur, gati e baraslarguar nga brigjet e Evrop%u00ebs, Afrik%u00ebs e t%u00eb Azis%u00eb, prandaj ishte e paracaktuar p%u00ebr t%u00eb qen%u00eb n%u00eb vendin e par%u00eb.%u201d Analizoni k%u00ebt%u00eb th%u00ebnie duke e lidhur me konceptin e qytet%u00ebrimit.%u2022 Tek %u201cIliada%u201d, Homeri tregon se Lufta e Troj%u00ebs u shkaktua nga Paridi, djali i mbretit trojan, i cili rr%u00ebmbeu Helen%u00ebn e bukur, gruan e Menelaut, mbretit t%u00eb Spart%u00ebs. A mendoni se ky ishte shkaku i v%u00ebrtet%u00eb? N%u00ebse jo, cili mund t%u00eb ket%u00eb qen%u00eb ai?Vler%u00ebsoni njohurit%u00eb tuaja%u2022 A %u00ebsht%u00eb mjedisi gjeografik nj%u00eb kusht q%u00eb ndikon n%u00eb zhvillimin e nj%u00eb vendi? Si ndikoi ai n%u00eb Greqin%u00eb Antike?%u2022 Si mendoni, pse kishte filluar t%u00eb shtres%u00ebzohej shoq%u00ebria greke n%u00eb shekujt XII-IX pr.K.?%u2022 Cilat jan%u00eb arsyet e lindjes s%u00eb polisit? %u2022 Pse n%u00eb Greqi nuk u formua kurr%u00eb nj%u00eb shtet i bashkuar, por shtete t%u00eb vogla e t%u00eb pavarura?%u2022 Pse kolonizimi grek i shekujve VIII-VI pr.K. quhet edhe kolonizimi i dyt%u00eb grek?%u2022 Pse kolonit%u00eb krijoheshin n%u00eb vende bregdetare? Cilat jan%u00eb pasojat e kolonizimit?%u2022 Sipas jush, ku ndryshojn%u00eb fjal%u00ebt \Hulumtoni dhe diskutonikonfliktet shoq%u00ebrore, rritja e numrit t%u00eb popullsis%u00eb etj. ishin disa nga arsyet kryesore t%u00eb shp%u00ebrnguljes greke. N%u00eb disa raste, edhe presioni mbi burimet (tok%u00eb pjellore, uj%u00eb, prodhime) e nxiste l%u00ebvizjen, %u00e7ka na kujton se mjedisi ndikon n%u00eb vendimmarrjet shoq%u00ebrore. Kolonit%u00eb krijoheshin kryesisht p%u00ebrgjat%u00eb brigjeve detare. Koloni t%u00eb shumta (Kuma, kolonia e par%u00eb, Neapolisi, Sirakuza) u krijuan n%u00eb per%u00ebndim t%u00eb brigjeve t%u00eb Mesdheut, sidomos n%u00eb Italin%u00eb e Jugut, e cila mori emrin %u201cGreqia e Madhe%u201d, n%u00eb Sicili, n%u00eb Spanj%u00eb, n%u00eb brigjet e Jonit dhe t%u00eb Adriatikut e deri n%u00eb bregdetin jugor t%u00eb Franc%u00ebs. T%u00eb tjera (Bizanti, Kalkedoni) lind%u00ebn n%u00eb verilindje, n%u00eb brigjet e Pontit, Helespontit e Propontid%u00ebs. Koloni u krijuan edhe n%u00eb Egjipt e Libi (Naukratisi e Kirena). Poliset prej t%u00eb cilave shp%u00ebrnguleshin grek%u00ebt quheshin metropole. Metropolet m%u00eb t%u00eb m%u00ebdha q%u00eb kan%u00eb krijuar koloni kan%u00eb qen%u00eb: Korinthi, Mileti, Eubea etj. Procesi i shp%u00ebrnguljes ishte i mirorganizuar dhe me k%u00ebt%u00eb detyr%u00eb ngarkoheshin n%u00ebpun%u00ebsit, oikist%u00ebt. Largimi shoq%u00ebrohej me nj%u00eb ceremoni solemne, po k%u00ebshtu edhe formimi i kolonis%u00eb. Kolonit%u00eb ishin t%u00eb pavarura nga metropoli, por vijonin t%u2019i mbanin lidhjet me polisin m%u00ebm%u00eb, duke ruajtur gjuh%u00ebn, zakonet dhe ligjet e tij. Kolonizimi solli kontakte e nd%u00ebrveprime: tregti, p%u00ebrhapje teknologjish dhe ide, por edhe rivalitete e konflikte me popullsit%u00eb vendase. Kolonizimi i madh grek pati r%u00ebnd%u00ebsi p%u00ebr Greqin%u00eb, sepse u b%u00eb faktor p%u00ebr zhvillimin e m%u00ebtejsh%u00ebm ekonomikoshoq%u00ebror dhe politiko-kulturor t%u00eb saj e t%u00eb trojeve ku k%u00ebto koloni vendoseshin.10